Waar gaat het over?

Bijlessen, of schaduwonderwijs zoals men het meestal noemt, zijn moeilijk in statistieken te vatten. Het gaat immers zowel om extra lessen in klassen buiten de school als om individuele initiatieven met repetitoren. Een overzicht van de studies daaromtrent wijst uit dat het organiseren en volgen van extra lessen buiten de school wereldwijd groeit. En dat geldt in vrijwel alle landen en culturen, zij het in diverse mate.

Deze ‘shadow education’ wordt in een aantal gevallen, voornamelijk in Zuid-Oost Azië zelfs belangrijker dan de het onderwijs op zich. Het is dan helemaal geen schaduwonderwijs meer, maar een prioritair aandachtspunt voor de ouders en de bevolking. Het begint al in het lager onderwijs, maar het belang ervan neemt toe in het secundair onderwijs. Wanneer een groot deel van de bevolking grijpt naar deze ‘supplementary education’, wordt de schaduwsector zelfbevestigend. Er komt op een bepaald ogenblik een kritisch punt waarbij het extra niet meer een extra wordt, maar eerder een vereiste of noodwendigheid.
De commerciële sector grijpt daarop in door in te spelen op angst en onzekerheid bij ouders en leerlingen. Met zijn producten belooft de sector die angstgevoelens weg te werken.

Paradox

De toename gaat zo ver dat belangrijke programma’s die opgezet werden om de ongelijkheid in onderwijskansen te verminderen, precies een tegenovergesteld effect sorteerden. Dat blijkt uit een analyse van het wereldwijde programma Education For All (EFA). In 2000 ging het over de Millenium Development Goals (MDG’s) en in 2015 om de Sustainable Development Goals (SDG’s). De geplande compensatieprogramma’s evolueerden tot schaduwprogramma’s waarbij het deelnemen daaraan een competitief voordeel bood. In feite redeneren ouders in landen in ontwikkeling vanuit een competitief standpunt. Als je wil winnen, moet je investeren in bijlessen.

De paradox is dus, dat waar scholen, overheden of organisaties maatregelen nemen om de ongelijkheid in onderwijskansen te verminderen, de ouders zich richten naar de minder geregelde sector van het schaduwonderwijs. Zo blijven de ongelijkheden  bestaan en vergroten ze zelfs nog. Het ziet er naar uit dat wanneer je sociale ongelijkheid wil reduceren of wegwerken in het onderwijs, de ongelijkheid zich verplaatst naar de schaduwsector. Die wordt op die manier steeds belangrijker en dus ook commercieel interessant. Dat geeft te denken over een fundamentele visie op het doel van het
onderwijs.

Centrale examens en schaduwonderwijs

De expansie van het schaduwonderwijs valt samen met het al dan niet fors organiseren van centrale examens. Die kennen een belangrijk civiel effect toe aan de resultaten en dit zowel voor de leerlingen als voor de scholen. In het verlengde daarvan zorgen ze ook voor de groeiende inspanningen van ouders, die het zich kunnen veroorloven om naar schaduwonderwijs over te stappen.

Illustrerend voor Nederland‘ is een artikel in De Volkskrant van 10 mei 2017. Tienduizenden leerlingen hebben bij een commercieel bureau examentraining gevolgd ter voorbereiding van het centraal eindexamen. Daarnaast bieden ook 82 % van de scholen extra training aan buiten de schooluren, soms in samenwerking met een commercieel bureau. Examentraining is op die wijze op weg om een staande praktijk te worden. Eén dag examentraining kost al gauw 100 €.

Buitenschoolse (en ook binnenschoolse) examentraining is gebruikelijk in alle landen waar centrale examens worden georganiseerd. Het is vrij duidelijk dat er op die wijze een nieuwe ongelijkheid ontstaat.

Bronnen

Bray, M.(2017). Schooling and its supplements. Comparative Education Review (61), n°3, 469-491.

Hyunjoon, P., Buchmann, C., Choi, J. & Merry, J.J. (2016). Learning beyond the school walls: trends and implications. Annual Review of Sociology (42), 231-252.

Bouma, K. (2017). Tienduizenden scholieren deden commerciële examencursus: vergroot kans op ongelijkheid. De Volkskrant, 10 mei .

Geef een reactie

Sluit Menu