In deze blog komen didactische werkvormen aan bod. Er zijn namelijk verschillende soorten werkvormen en de keuze van een didactische werkvorm zal dus afhangen van de gestelde leerdoelen. Een bepaald leerdoel kan je goed met groepswerk bereiken, een ander door een leer- of klasgesprek, nog andere leerdoelen kunnen in projectmethoden worden bereikt, via softwareapplicaties of via een geïntegreerde werkvorm.

Maar voor je kan beslissen welke didactische werkvorm te gebruiken, moet je eerst een aantal stappen doorlopen.

Als eerste moet je de leerdoelen van een les bepalen. Daarvoor baseer je je op sleutelcompetenties/algemene doelstellingen en onderwijsdoelen/eindtermen die door het Vlaams Parlement zijn goedgekeurd. De verschillende onderwijsverstrekkers vertalen die in de vorm van competenties in leerplannen. De leerplannen vormen dus de basis om de leerdoelen van een les te bepalen. Hoe je dan precies een leerdoel formuleert, kan je lezen in deze blog.

Wanneer je leerdoelen opstelt, is het ook belangrijk rekening te houden met de beginsituatie en de onderwijsomgeving. Die laatste bestaat uit leerlingenkenmerken, onderwijskenmerken en omgevingskenmerken. Meer informatie over die drie vormen van kenmerken kan je terugvinden in deze blog.

Nadat je de leerdoelen hebt bepaald, is het tijd om de leerinhouden te kiezen en ordenen. Vaak kan je een leerdoel bereiken met diverse leerinhouden. Je gaat na welke leerinhoud het best bij de leerdoelen hoort en bestudeert de mogelijkheid om die al dan niet digitaal te ontwerpen en aan te bieden.

Als je de leerdoelen en leerinhouden gekozen hebt, kan je de didactische werkvorm vastleggen. Er zijn verschillende soorten didactische werkvormen, die op verschillende manieren ingedeeld kunnen worden. Je kan een indeling maken volgens de nadruk die er ligt op de activiteit van de leraar, de leraar en de leerling in samenwerking of de leerling. Of je kan ze indelen op basis van de leeromgevingen waarmee de leerling in contact komt. Globaal genomen kan onderscheid gemaakt worden tussen aanbiedende werkvormen, gespreksvormen, samenwerkingsvormen, individualiserende werkvormen, strategieën en geïntegreerde werkvormen.

Soorten didactische werkvormen

In het boek Leren en onderwijzen bespreken de auteurs verschillende soorten didactische werkvormen: aanbiedende werkvormen, gespreksvormen, samenwerkingsvormen, individualiserende werkvormen en strategieën.

Aanbiedende werkvormen

Bij aanbiedende werkvormen staat de leraar centraal. De leraar deelt namelijk zijn kennis met de leerlingen. Voorbeelden van aanbiedende werkvormen zijn doceren, demonstratie en vertellen.

Gespreksvormen

Voorbeelden van gespreksvormen zijn het onderwijsleergesprek, klasgesprek, leergesprek en de groepsdiscussie.

Samenwerkingsvormen

Samenwerkingsvormen zijn meer actief dan passief en stellen daarmee hogere eisen aan de leraar. Door leerlingen actief te laten meedoen en meedenken zal de leraar meer moeten improviseren en creatief optreden bij reacties van leerlingen die hij niet meteen verwacht. Doordat er improvisatie bij te pas komt, is het ook moeilijker om de les te plannen en voor te bereiden. Je kan de situatie namelijk niet helemaal voorspellen. Voorbeelden van samenwerkingsvormen zijn groepswerk, varianten van groepswerk, rollenspel/simulatiespel.

Individualiserende werkvormen

Er zijn verschillende soorten individualiserende werkvormen, maar ze vertonen wel een aantal gemeenschappelijke karakteristieken:

  • Het programma dat bestudeerd moet worden, wordt in kleinere eenheden opgesplitst. Vandaar de veelvoorkomende benamingen zoals unit, module, zelfstudiepakket, teaching-learning unit, …
  • De leerdoelen zijn duidelijk geformuleerd voor de leerlingen, zodat ze weten wat er van hen verwacht wordt.
  • Er wordt een beroep gedaan op een breed spectrum van media, dus dat materiaal moet vlot bereikbaar zijn.
  • Het individuele werk moet begeleid worden door een systeem van didactische zelfevaluatie. De leerling moet voortdurend terugkoppeling krijgen over zijn vorderingen door middel van toetsen met zelfcorrectiemogelijkheid die ingebouwd zijn in het programma.
  • De grote waaier van onderscheiden bezigheden of programma’s moet onder controle gehouden worden door een soort leerlingen- en lerarenadministratie, waarin overzichtelijk genoteerd staat wie wat heeft gedaan en wanneer.

Strategieën

De didactische werkvormen die hierboven werden besproken, kan je ook op onbeperkte wijze met elkaar combineren. Enkele van die combinaties krijgen een plek in het boek onder de noemer strategieën.

Voorbeelden van strategieën zijn beheersingsleren, excursie, huistaken, praktijkleren, probleemgestuurd leren (PGL), gevalsmethode, flipped classroom en co-teaching.

Meer leren?

In het boek Leren en onderwijzen vind je nog meer informatie over de verschillende didactische werkvormen die aan bod kwamen in deze blog.

Over het boek

Sinds de vorige editie van Leren en onderwijzen in 2012 heeft de onderwijswereld niet stilgestaan. De zevende, herziene uitgave weerspiegelt de recente evoluties in het onderwijs, vanuit het oorspronkelijke standpunt van een synthese tussen een product- en procesgerichte visie op onderwijs. Het boek biedt een algemene didactiek die de bredere pedagogische uitgangspunten van het onderwijs, de psychologische en sociologische achtergronden en de algemene resultaten van onderwijsonderzoek verduidelijkt.

Roger Standaert, Firmin troch, Inge Peeters en Ilse Stroobants, Leren en onderwijzen. Inleiding tot de algemene didactiek (Acco uitgeverij, Leuven, 2018). 302 blz. €39. ISBN: 9789463444118

Over de auteurs

Roger Standaert doceerde comparatieve pedagogiek aan de Universiteit Gent en was voordien lerarenopleider en begeleider bij de vernieuwing van het secundair onderwijs. Hij verrichte pionierswerk bij de invoering van de eindtermen, waarvoor hij de Prijs van de Vlaamse Gemeenschap ontving. Hij is actief als onderwijsexpert in diverse nationale en internationale projecten.

Firmin troch is licentiaat in de Pedagogische Wetenschappen en was directeur van een schoolbegeleidingsdienst. Nadien was hij schooldirecteur en docent aan de lerarenopleiding. Hij was ook jarenlang hoofdredacteur van het tijdschrift Impuls voor onderwijsbegeleiding.

Inge Peeters is licentiaat in de Pedagogische Wetenschappen en werkt als docent in de lerarenopleiding.

Ilse Stroobants is licentiaat in de Pedagogische Wetenschappen en werkt als docent in de lerarenopleiding en als directeur in het secundair onderwijs.

Geef een reactie

Sluit Menu