In een vorige blog leerde je hoe je gesloten en open leerdoelen bij een les formuleert. Als je zeker wilt zijn dat jouw leerlingen die leerdoelen bereiken, dan moet je controleren of aan alle voorwaarden is voldaan om met de les te kunnen starten. Die voorwaarden vormen de beginsituatie van de leerling.

Om de beginsituatie in te schatten, ga je na welke kenmerken een positieve invloed hebben op de prestaties, de leerwinst en het welbevinden van de leerling. Kijk ook naar de grootte van die invloed. Dat helpt om keuzes te maken bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van je lessen.

Er zijn drie beginsituatiekenmerken: leerlingkenmerken, onderwijskenmerken en omgevingskenmerken. In deze blog bespreken we die drie groepen kenmerken op basis van de inzichten in de nieuwe editie van Leren en onderwijzen (Standaert, troch, Peeters en Stroobants), beschikbaar vanaf september 2018.

Leerlingkenmerken

Leerlingkenmerken zijn dynamisch en laten leren en ontwikkeling toe. Voorbeelden van zulke kenmerken zijn voorkennis en affectieve vaardigheden.

Het is belangrijk om te weten over welke voorkennis een leerling beschikt, omdat nieuwe kennis moet aansluiten bij aanwezige kennis. Voorkennis is in grote mate verantwoordelijk voor verschillen in resultaten tussen leerlingen. Kijk niet alleen naar de hoeveelheid voorkennis, maar ook naar de structuur en organisatie daarvan.

Affectieve vaardigheden gaan over de manier waarop de leerling omgaat met gevoelens en hoe hij reageert op situaties. Die heeft invloed op het leerproces. Als leerkracht kan je inzicht krijgen in de affectieve vaardigheden van je leerling door vragen te stellen zoals: hoe denkt de leerling over zichzelf? Kan de leerling omgaan met negatieve gevoelens?

Onderwijskenmerken

Naast leerlingkenmerken spelen onderwijskenmerken een rol. Je moet aandacht besteden aan de kenmerken van de leraar en van de klasgroep.

De persoonlijkheid van de leraar heeft een belangrijke invloed op het leren. Als leerkracht investeer je best in een groeibevorderende mindset bij je leerlingen. Ga uit van de gedachte ‘dit kan de leerling nog niet’. Informatie daarover vind je in Leren en onderwijzen (september 2018), in het hoofdstuk over de leraar als opvoeder.

De samenstelling van de klasgroep en het klasklimaat spelen ook een grote rol in de bepaling van de beginsituatie. Je moet weten hoe groot de verschillen tussen de leerlingen zijn om je onderwijs daarop af te stemmen. Ga ook na welk affectief klimaat er heerst in de klas. Een positief leefklimaat bevordert het leren.

Omgevingskenmerken

Omgevingskenmerken, zoals het opleidingsniveau en het sociaaleconomische milieu van de ouders, oefenen een belangrijke invloed uit op het leren en de ontwikkeling van de leerling. Uit onderzoek blijkt dat het opleidingsniveau van de ouders een bepalende factor is voor schoolsucces.

Meer leren?

In deze blog bespraken we maar een beperkt deel van de beginsituatiekenmerken. Heb je interesse om meer te leren over die kenmerken en didactiek in het algemeen? Lees dan Leren en onderwijzen (september 2018, Roger Standaert, Firmin troch, Inge Peeters en Ilse Stroobants).

Over het boek

Sinds de vorige editie van Leren en onderwijzen in 2012 heeft de onderwijswereld niet stilgestaan. De zevende, herziene uitgave weerspiegelt de recente evoluties in het onderwijs, vanuit het oorspronkelijke standpunt van een synthese tussen een product- en procesgerichte visie op onderwijs. Het boek biedt een algemene didactiek die de bredere pedagogische uitgangspunten van het onderwijs, de psychologische en sociologische achtergronden en de algemene resultaten van onderwijsonderzoek verduidelijkt.

Roger Standaert, Firmin troch, Inge Peeters en Ilse Stroobants, Leren en onderwijzen. Inleiding tot de algemene didactiek (Acco uitgeverij, Leuven, 2018). 302 blz. €39. ISBN: 9789463444118

Over de auteurs

Roger Standaert doceerde comparatieve pedagogiek aan de Universiteit Gent en was voordien lerarenopleider en begeleider bij de vernieuwing van het secundair onderwijs. Hij verrichte pionierswerk bij de invoering van de eindtermen, waarvoor hij de Prijs van de Vlaamse Gemeenschap ontving. Hij is actief als onderwijsexpert in diverse nationale en internationale projecten.

Firmin troch is licentiaat in de Pedagogische Wetenschappen en was directeur van een schoolbegeleidingsdienst. Nadien was hij schooldirecteur en docent aan de lerarenopleiding. Hij was ook jarenlang hoofdredacteur van het tijdschrift Impuls voor onderwijsbegeleiding.

Inge Peeters is licentiaat in de Pedagogische Wetenschappen en werkt als docent in de lerarenopleiding.

Ilse Stroobants is licentiaat in de Pedagogische Wetenschappen en werkt als docent in de lerarenopleiding en als directeur in het secundair onderwijs.

Geef een reactie

Sluit Menu